Mineraal van de maand: Topaas, het mineraal dat niet topaas was.

Auteur: Herman van Dennebroek
Bovenstaande cryptische titel wekt waarschijnlijk verbazing bij u op. In de oudheid moet het mineraal topaas zeker gekend zijn. Op meerdere plaatsen kwam het materiaal aan het aardoppervlak voor.
Maar in het “stenenboek” van Theophrastos (372 -287 v. Chr) komt de naam topaas niet voor. Cornelius Alexander Polyhistor (1 Jr. V. Chr) beschrijft het eiland Topazios waar olijfkleurige stenen worden gevonden. Topazios is zonder twijfel het eiland St. John in de Middellandse zee. Op dit eiland is geen voorkomen van topaas aanwezig, wel komt er olivijn voor (met de olijf- groene kleur).
Het is duidelijk dat de beschreven topaas uit de oudheid niet de topaas is die we nu kennen. Zeer waarschijnlijk werd de naam topaas toegeschreven aan wat we nu kennen als olivijn (of peridoot).
Theophrastos beschreef in zijn “stenenboek” doorzichtige stenen met verschillende kleur. Bij de naam Lyngurion vermeldt hij dat de steen zeer hard is en koud aanvoelt en moeilijk te bewerken is. Ook noemt hij de transparantie en de gele kleur. Waarschijnlijk dus de beschrijving van topaas.
In de Middeleeuwen wordt door meerdere personen topaas als een gele of goudgele steen beschreven. In 1200 schreef Hildegard von Bingen over topaas: “zijn kleur gaat meer in de richting van goud dan geel”.
Robert Boyle (1627-1691) beschreef als eerste op wetenschappelijk manier het mineraal topaas. Zijn tekst “Cornische Diamanten” is een van de eerste uitvoerige beschrijving van topaas.