Auteur: Rosa Verheij
Met de huidige ontwikkelingen in de wereld en voornamelijk de oorlog in het Midden-Oosten, die zorgt voor olie en gas tekorten, komt het grootste gasveld van Europa wederom vaak ter sprake, het Groninger gasveld. Dit gasveld wordt momenteel permanent gesloten, gas wordt daarom niet meer gewonnen.
Auteur: Iris van der Werf
Lange tijd leek mijnbouw in Duitsland een afgesloten hoofdstuk. Na de jaren negentig sloten vrijwel alle metaalerts mijnen in het oosten van het land, ze waren economisch niet meer rendabel en maatschappelijk ongewenst. Toch staat juist daar, in het Ertsgebergte (Erzgebirge) op de grens van Duitsland en Tsjechië, opnieuw een strategische mijnbouwgrondstof in de schijnwerpers: lithium. De vraag rijst waarom een regio met een eeuwenoude, maar ogenschijnlijk uitgeputte mijnbouwgeschiedenis vandaag opnieuw relevant is.
Auteur: Herman van Dennebroek
Bovenstaande cryptische titel wekt waarschijnlijk verbazing bij u op. In de oudheid moet het mineraal topaas zeker gekend zijn. Op meerdere plaatsen kwam het materiaal aan het aardoppervlak voor.
Maar in het “stenenboek” van Theophrastos (372 -287 v. Chr) komt de naam topaas niet voor. Cornelius Alexander Polyhistor (1 Jr. V. Chr) beschrijft het eiland Topazios waar olijfkleurige stenen worden gevonden. Topazios is zonder twijfel het eiland St. John in de Middellandse zee. Op dit eiland is geen voorkomen van topaas aanwezig, wel komt er olivijn voor (met de olijf- groene kleur).
Het is duidelijk dat de beschreven topaas uit de oudheid niet de topaas is die we nu kennen. Zeer waarschijnlijk werd de naam topaas toegeschreven aan wat we nu kennen als olivijn (of peridoot).
Theophrastos beschreef in zijn “stenenboek” doorzichtige stenen met verschillende kleur. Bij de naam Lyngurion vermeldt hij dat de steen zeer hard is en koud aanvoelt en moeilijk te bewerken is. Ook noemt hij de transparantie en de gele kleur. Waarschijnlijk dus de beschrijving van topaas.
In de Middeleeuwen wordt door meerdere personen topaas als een gele of goudgele steen beschreven. In 1200 schreef Hildegard von Bingen over topaas: “zijn kleur gaat meer in de richting van goud dan geel”.
Robert Boyle (1627-1691) beschreef als eerste op wetenschappelijk manier het mineraal topaas. Zijn tekst “Cornische Diamanten” is een van de eerste uitvoerige beschrijving van topaas.
Auteur: Kiki de Pau
Met de sneeuw en het ijs van januari moest ik denken aan de geologische ijstijden. Momenteel leven we er zelfs in een ijstijd. De Pleistocene of Kwartaire ijstijd genoemd. Ja, ja, zult u denken, we hebben te maken met opwarming van de aarde en toch een ijstijd, hoe kan dat?
Auteur: Rosa Verheij
Stel je eens voor: je bent door de jaren heen gewend geraakt aan het steeds warmer worden van het klimaat in Nederland. Elk voorjaar of zomer wordt er wel een hitterecord gebroken, en de meeste mensen hebben meerdere fans of zelf airco’s in huis gehaald. Op het balkon of in de tuin staan zwembadjes voor verkoeling. De waarschuwingen van het KNMI en de overheid om verkoeling te zoeken vliegen je om de oren. Het kan zijn dat de vakantieplannen al zijn aangepast naar een noordelijker gelegen land, waar het wat minder warm wordt in de zomer.
Maar dan gebeurt er toch iets onverwachts…
Auteur: Henk Vink
In dit Fossiel van de Maand wil ik aandacht schenken aan de vroegste Cephalopoden en hun verwanten, Nautiloïden uit het Ordovicium van Zuid-Zweden.
Auteur: Iris van der Werf
Vinicunca, beter bekend als de Regenboogberg van Peru, ligt op ruim 5.000 meter hoogte in de Andes ten zuidoosten van Cuzco. Deze berg is een spectaculair voorbeeld van hoe geologie niet alleen leerzaam, maar ook ronduit prachtig kan zijn door een prachtig gemêleerd kleurenpallet. In dit college leg ik jullie haarfijn uit hoe Vinicunca is ontstaan.
Auteur: Kees Hoving
Onlangs had ik een dispuut over het verschil tussen de edelstenen smaragd en groene beryl. Smaragd is een door chroom gekleurde groene variant van beryl. Als de kleur is veroorzaakt door ijzer moet het groene beryl worden genoemd, althans volgens leidende edelsteenkundigen. Er bestaat een groot prijsverschil tussen beide dus herkenning is bepaald van belang. In Europa is deze richtlijn helder en er wordt redelijk goed op gelet. In Amerika wordt in de praktijk vaak “voldoende verzadigd groen” gehanteerd. Een (dure) smaragd in Nederland aangekocht via eBay kan zomaar een (goedkopere) groene beryl blijken te zijn. Ook Nederlandse edelsteenkundigen gaan soms “in de fout”. Dat zit zo. Eerst wordt een groene facetsteen op de refractometer gelegd en bepaald of het beryl is. In bevestigend geval is de logische vervolgstap onderzoek met de spectroscoop. Op specifieke plaatsen in het spectrum moeten ingeval smaragd zwarte wolken of lijnen/banden zijn te zien. Ontbreken deze chroomlijnen dan is veelal de conclusie “groene beryl”. Maar misschien is deze conclusie voorbarig.
Auteur: Annelotte Weert
De afgelopen jaren heb ik voor mijn promotie onderzoek gedaan naar de geologie van het West-Nederland Bekken. Dit is een gebied in Zuid-Holland dat erg geschikt is voor geothermie, een duurzame warmtebron. Ik zag dat er nog nooit een College van de Maand is geschreven over geothermie, hoog tijd dus!
Auteur: Herman van Dennebroek Afb. 1. Jeremejewiet, lengte 19mm. Ameib ranche, Erongo gebergte, Namibië. Kleurrijke mineralen zijn bij veel verzamelaars, zowel beginners als gevorderden, favoriet. Bij mooi gekleurde mineralen zal niet zo snel aan boraatmineralen worden gedacht. Sterker nog, veel…