Fossiel van de maand: Cephalopoden, Nautiloïde koppotigen en hun verwanten.
Auteur: Henk Vink
In dit Fossiel van de Maand wil ik aandacht schenken aan de vroegste Cephalopoden en hun verwanten, Nautiloïden uit het Ordovicium van Zuid-Zweden.
Edelsteen van de maand: smaragd herkennen
Auteur: Kees Hoving
Onlangs had ik een dispuut over het verschil tussen de edelstenen smaragd en groene beryl. Smaragd is een door chroom gekleurde groene variant van beryl. Als de kleur is veroorzaakt door ijzer moet het groene beryl worden genoemd, althans volgens leidende edelsteenkundigen. Er bestaat een groot prijsverschil tussen beide dus herkenning is bepaald van belang. In Europa is deze richtlijn helder en er wordt redelijk goed op gelet. In Amerika wordt in de praktijk vaak “voldoende verzadigd groen” gehanteerd. Een (dure) smaragd in Nederland aangekocht via eBay kan zomaar een (goedkopere) groene beryl blijken te zijn. Ook Nederlandse edelsteenkundigen gaan soms “in de fout”. Dat zit zo. Eerst wordt een groene facetsteen op de refractometer gelegd en bepaald of het beryl is. In bevestigend geval is de logische vervolgstap onderzoek met de spectroscoop. Op specifieke plaatsen in het spectrum moeten ingeval smaragd zwarte wolken of lijnen/banden zijn te zien. Ontbreken deze chroomlijnen dan is veelal de conclusie “groene beryl”. Maar misschien is deze conclusie voorbarig.
College van de maand: Geothermie, duurzame warmte uit de aarde
Auteur: Annelotte Weert
De afgelopen jaren heb ik voor mijn promotie onderzoek gedaan naar de geologie van het West-Nederland Bekken. Dit is een gebied in Zuid-Holland dat erg geschikt is voor geothermie, een duurzame warmtebron. Ik zag dat er nog nooit een College van de Maand is geschreven over geothermie, hoog tijd dus!
Mineraal van de maand: Boraten, interessante mineralen uit een minder bekende groep
Auteur: Herman van Dennebroek Afb. 1. Jeremejewiet, lengte 19mm. Ameib ranche, Erongo gebergte, Namibië. Kleurrijke mineralen zijn bij veel verzamelaars, zowel beginners als gevorderden, favoriet. Bij mooi gekleurde mineralen zal niet zo snel aan boraatmineralen worden gedacht. Sterker nog, veel…
College van de maand: Waarom zijn de Strade Bianche wit?
Door: Kiki du Pau
In mijn vrije tijd kijk ik samen met mijn vriend graag naar grote wielerwedstrijden. Tijdens de uitzending glijdt de camera tijdens het parcours vaak over prachtige natuur en bergen en toont zo de mooiste beelden; voor een geoloog altijd leuk om te zien. De Strade Bianchi is een jaarlijkse Italiaanse wielerklassieker die plaatsvindt in de regio Toscane.
Dit jaar bevat de Giro d’ Italia van de mannen ook een gravel rit. In plaats van dat de renners alleen maar over asfalt of verharde wegen rijden, rijden ze ook stukken op onverharde wegen. Tijdens het fietsen van Gubbio naar Siena komen ze over de bekende gravel paden van Italië ook wel de Strade Bianche genoemd. De iconische wielerwedstrijd Strade Bianche ontleent zijn naam aan de karakteristieke witte wegen die het parcours sieren (fig. 1).
Fossiel van de maand: sleutelen aan fossielen
Door: Henk Vink
Het vervalsen van b.v. schilderijen, beeldhouwwerken of archeologische vondsten is beslist niet uniek en dat is het ook niet als het om het vervalsen van fossielen gaat.
In deze bijdrage wil ik het niet zozeer hebben over een bepaalde soort of groep fossielen, maar over het fenomeen van het vervalsen of dupliceren. Zelf een fossiel bedenken en maken is niet nieuw. In de tijd dat de paleontologie nog nauwelijks in de kinderschoenen stond, was Professor Johan Beringer in 1725 daar al het slachtoffer van.
Mineraal van de maand: Coquimbiet, een lastig mineraal
Auteur: Herman van Dennebroek
Inleiding
Coquimbiet is een mineraal dat de laatste 15 jaar vaker wordt aangeboden op beurzen of internet verkoop sites dan daarvoor, terwijl het mineraal al in 1841 door Breithaupt ontdekt is en vernoemd naar de provincie Coquimbo in Chili. Het is een aluminium – ijzer sulfaat met de formule AlFe3(SO4)6(H2O)12·6H2O
Let op! In publicaties van voor 2019 wordt de formule vaak geschreven als Fe2(SO4)3.9H2O, dus zonder aluminium. Nieuwe onderzoekingen hebben aangetoond dat aluminium altijd aanwezig is in coquimbiet.
College van de maand: de geologie van offshore windparken
Auteurs: Martijn Mineur & Annelotte Weert
Windparken
Bij de aanleg van windparken denk je vast aan enorme schepen en indrukwekkende machines die de hoge windturbines één voor één in elkaar zetten. Maar wist je dat de geologie van de bodem een cruciale rol speelt? Sterker nog, de geologie bepaalt voor een groot deel waar de windmolens komen te staan.
Zand van de maand: Biogene zanden van de Lofoten
Auteur: Jacques Feijen
In 2022 besluit een van mijn neefjes een reis door Scandinavië te maken. Hij heeft zijn autootje omgebouwd tot een mini-camper, zodat hij met een klein budget toch ver kan komen. Een van de foto’s die hij mij doorstuurt, laat mijn hart sneller kloppen. Ik zie witte stranden op de foto. En dat in het hoge noorden van Noorwegen. Ik weet dat die daar voorkomen en uit biogene afzettingen zijn ontstaan.
Edelsteen van de maand: Ethiopische opaal herkennen
Auteur: Kees Hoving
Op de mineralen beurs van vereniging Geode waar ik edelstenen determineer, komt een meisje bij mijn stand en vraagt of “dit” een echte Ethiopische opaal is. “Dit” was een donkerbruin trommelsteentje van 1 – 1,5 cm met een nauwelijks wisselend kleurenspel. Onder de microscoop vertoonde het steentje daarentegen een prachtig kleurenspel: het leek wel het Noorderlicht. Maar ja, het steentje voelde wel als plastic aan. Tegen de tanden tikken, bah vies, leverde ook geen uitsluitsel. Dus maar eens het soortelijk gewicht bepalen. Dat kwam uit op 1,5. Dat kan dus nooit opaal zijn, want het soortelijk gewicht daarvan ligt gemiddeld rond de 2,1.